A sombra da liberdade

Nun xardín silencioso, á sombra dunha árbore antiga, sentáronse fronte a fronte Mahatma Gandhi e Ludwig von Mises. A brisa movía levemente as follas, como se quixera escoitar tamén aquel diálogo improbable.

Mises:

—Mahatma, vostede defendeu a non violencia como método de resistencia fronte ao poder colonial. Pero, dígame, ¿non cre que a verdadeira raíz do problema é o propio poder político, independentemente de quen o exerza? O Estado, pola súa natureza, vive da coerción.

Gandhi (coa voz suave, mais firme):

—Comprendo a súa crítica. Para min, a violencia é a maior enfermidade da humanidade, e o Estado, como vostede di, pode chegar a ser instrumento desa violencia. Mais tamén sei que as sociedades precisan dunha orde mínima para non se desintegrar. Eu soñaba cunha organización comunitaria, descentralizada, baseada no autogoberno das aldeas, onde a autoridade nacese da responsabilidade mutua, non da imposición.

Mises (co xesto erguido, sinalando o aire):

—Esa orde mínima xorde naturalmente cando os individuos respectan a liberdade e a propiedade dos demais. Cando o Estado intenta planificar e redistribuír, inevitablemente destrúe a cooperación voluntaria. Sen liberdade económica, tampouco pode haber liberdade política.

Gandhi (sorrindo con serenidade):

—A liberdade individual é esencial, si, mais tamén a responsabilidade colectiva. O perigo está en pensar que somos illas separadas. Cando me neguei a vestir doutro xeito que non fose o khadi tecido polas miñas mans, fíxeno para lembrar que a miña vida persoal estaba ligada ao benestar dos máis pobres. Non hai liberdade plena se non hai xustiza social.

Mises:

—A xustiza social, Mahatma, é un concepto perigoso. Non existe unha medida obxectiva do que é “xusto” repartir. Se cada persoa pode intercambiar libremente, se respecta a propiedade e as regras do mercado, entón a sociedade prospera e os máis desfavorecidos tamén melloran. O Estado, cando pretende facer “xustiza”, o que fai é distorsionar a orde natural do mercado e crear máis pobreza.

Gandhi (inclinando a cabeza, pensativo):

—Recoñezo o risco que vostede sinala. O Estado pode disfrazarse de protector e rematar como opresor. Mais non debemos esquecer que tamén o individuo pode caer na cobiza, no egoísmo, na violencia. Por iso insistín en que a verdadeira revolución é interior. Se o corazón do home non muda, ningún sistema —nin Estado nin ausencia del— poderá traer harmonía.

Mises (cun sorriso de complicidade):

—Niso coincidimos. A ética precede á política. Sen individuos responsables, libres e virtuosos, toda estrutura é corruptible.

Gandhi:

—Entón quizais o noso punto de encontro sexa este: que a transformación non se impón, senón que se cultiva. A non violencia e a liberdade son irmás cando nacen do recoñecemento da dignidade do outro.

O sol baixaba no horizonte, e a sombra da árbore alongábase sobre o chan. Ambos calaron, conscientes de que as súas palabras non eran conclusións, senón sementes que o tempo debería facer medrar.